Blog Marcel: wees niet alleen alert op fraude- maar ook op witwasrisico’s

Fraude staat centraal in mijn bijdragen, maar ditmaal gooi ik het over een ander boeg en ga ik in op witwassen. Het betreft twee onderwerpen die vaak van elkaar worden onderscheiden, hoewel theoretisch kan worden gesteld dat witwassen een vorm van fraude betreft. Wat daar ook van zij, witwassen gaat per definitie gepaard met verhullende activiteiten en bijvoorbeeld met het plegen van valsheid in geschrifte om aan illegale opbrengsten een legale status te geven.

Waar het mij in deze bijdrage om gaat is aan te geven dat een onderneming betrokken kan raken bij witwastransacties van derden. Hetgeen tot vervelende gevolgen kan leiden, bijvoorbeeld strafrechtelijke vervolging door het Openbaar Ministerie. Een voorbeeld daarvan betreft de kwestie van Prestige Perfumes, een Amsterdamse handelaar in lekkere geurtjes en andere cosmetica. Een onderneming die in de periode oktober 2016 tot en met 2022 een omzet van ongeveer € 560 miljoen haalde. Het Openbaar Ministerie kreeg het bedrijf in het vizier en becijferde dat er door deze in dezelfde periode ongeveer € 42 miljoen was witgewassen.

Het gaat hier om trade based money laundering, afgekort tot TBML. Hoe werkt dat? Criminele organisaties die geld witwassen bestellen goederen – zoals bij de hiervoor genoemde onderneming - en deze worden op een ongebruikelijke wijze betaald. Bijvoorbeeld door een andere partij dan degene die de goederen heeft besteld of vanuit een ander land dan het land waar de goederen zijn besteld of naartoe worden verscheept. Ook komt het voor dat betalingen voor een levering door meerdere ondernemingen, die in het geheel niet bij de bestelling en verscheping zijn betrokken, worden voldaan.

Prestige Perfumes raakte betrokken bij dergelijke witwastransacties zonder zich daarvan – althans naar eigen zeggen – bewust te zijn. Het Openbaar Ministerie kreeg lucht van de transacties, onderzocht deze, wilde het bedrijf vervolgen en voor de rechter brengen, maar besloot de kwestie uiteindelijk zelf op een bijzondere wijze af te doen: middels een schikkingsovereenkomst waarin werd afgesproken dat de Amsterdamse groothandel (1) een geldboete van € 199.000 zou betalen; (2) de interne procedures zou aanscherpen om toekomstige betrokkenheid bij witwastransacties te vermijden; én (3) volledige medewerking te geven om de risico’s van TBML kenbaar te maken bij andere bedrijven.

Dat laatste gebeurde middels een interview van de CFO met het Financieele Dagblad. In het artikel wordt uitgelegd dat een container van Prestige Perfumes vaak te veel producten bevat voor één afnemer, dus zoeken partijen andere handelspartners om mee te liften op de zending. Een container wordt soms wel in vijftien partjes geknipt. Iedereen een stukje. Prestige Perfumes sloot een handelsovereenkomst met één partij, maar kreeg zijn geld van alle deelnemers in de zending. Alleen de eerste afnemer werd gecheckt op criminele antecedenten. De andere veertien vloeiden geruisloos door het systeem.

Uit het feitenrelaas (persbericht) dat hoort bij de schikkingsovereenkomst tussen het bedrijf en het Openbaar Ministerie blijkt dat de betalingen vaak werden gedaan door bedrijven die geen enkele band hebben met parfum of met de afnemende klanten. Deze zogenaamde ‘derdenbetalers’ zijn bijvoorbeeld actief in de bouw, beveiliging, schoonmaak, juwelenhandel, reisbranche, auto- of cryptohandel. Onderzoek naar deze derdenbetalers door het Openbaar Ministerie heeft aangetoond dat verschillende van deze betalende bedrijven voorkomen in buitenlandse strafrechtelijke onderzoeken naar witwassen of op naam staan van katvangers.

Uit het feitenrelaas blijkt ook dat er in sommige gevallen sprake was van overbetalingen, waarbij het resterende bedrag bij de parfumhandelaar bleef staan voor een toekomstige factuur. Opvallend is dat de tussenhandelaren regelmatig met een nieuwe bedrijfsnaam en btw-nummer kwamen, waarbij de contactpersoon en veel van de derdenbetalers hetzelfde bleven. Van de derdenbetalers viel op dat de meeste geen websites, sociale media of vestigingen hebben, die je kan bezoeken. Meestal verdwenen deze bedrijven na een paar jaar.

Voorgaande is belangrijk voor handelsbedrijven, hoewel TBML-technieken ook in andere sectoren – zoals de dienstensfeer – kunnen worden toegepast. De les is dan ook dat witwasrisico’s dienen te worden meegenomen in de frauderisicoanalyse die wordt opgesteld. Dat in het compliancebeleid aandacht wordt geschonken aan het zich daadwerkelijk voordoen van witwasrisico’s, bijvoorbeeld door screening van afnemers en het matchen van afnemers en betalers.

Je kunt eenvoudigweg niet wegkijken bij derdenbetalingen vanuit de gedachte dat de kous af is wanneer leveranties worden betaald. Het gaat er ook om door wie er wordt betaald, maar ook om de vraag waarom er soms van overbetaling sprake is en betalingen afkomstig zijn uit landen en partijen die geen enkel verband hebben met de transacties. Kortom: geld met een geurtje vereist jouw aandacht!